بررسي محتواي كتاب درسي علوم تجربي ششم ابتدايي
1- درسهاي (1)/(8)/(14):
كتاب علوم ششم ابتدايي در 14 درس و 95 صفحه تدوين شده است. درس (1) كه با عنوان زنگ علوم در همة پايهها وجود دارد، پرداختن به روش علمي و به كار بستن آن در موقعيتهاي واقعي زندگي را مد نظر قرار داده است كه با تمرينِ مهارت مشاهدۀ دقيق و به كارگيري حواس در سال اول ابتدایی شروع و در سال دوم بر مهارت يادداشت برداري تاکید، و در پايۀ ششم که دانش آموزان به طوركامل با مراحل روش علمي آشنا شده اند، با به كارگيري آن در موقعيتهاي واقعي زندگي و حل مسائل روزانه آشنا می شوند.
در اين درس، تلاش شده است تا دانش آموزان با قرار گرفتن در موقعيت هاي واقعي دريابند که در زندگي همواره با مسائلی روبهرو هستند كه بايد براي حل آنها تلاش كنند و در اين مسير، همواره مسائل جديد مطرح مي شود.
در درس (8) کاربرد ابزار، استفاده از وسایل ساده و کم هزینه، تقویت و غنیسازی مهارت دستورزي به منظور امکان ساخت یک دستسازۀ ساده در راستای کشف پاسخ مسئلههای پیرامونی وملموس و کسب لذت از نتیجۀ این فعالیت ها هدف بوده است. درس (14) كه در پايۀ اول با بررسي تكنولوژي پيشرفت چراغهاي روشنايي در طول زمان شروع و در سال دوم با چگونگي توليد نان و بسته بندي آن ادامه يافته است. در سال ششم به موضوع وسايل ارتباط شخصي در طول زمان پرداخته است. هدف كلي اين درس، برقراري ارتباط بين گذشته و حال براي درك آينده است. در اين درس دانش آموزان به اين واقعيت پي ميبرند كه همزمان با رشد تكنولوژي ابزار و وسايل نيز دستخوش تغيير شدهاند. بنابراين، آنها ميتوانند با مشاركت در كسب علم و رشد تكنولوژي آيندۀ بهتري را براي ملت خود رقم بزنند.
2- بقيۀ دروس، اگرچه از نظر موضوعي متفاوتاند، اما از نظر ساختار از ويژگیهای مشترکي برخوردارند که به برخی از آنها به اختصار اشاره میشود:
· ايستگاه فکر: در هر درس تعدادی ایستگاه فکر وجود دارد. این ایستگاهها فرصتی برای تفکر، تعقل، گفتوگو و هم اندیشی است. تلاش شده با طرح مطالب مناسب در آنها به بخشی از مطالب مصوبۀ 852 و بیانیۀ حوزۀ یادگیری علوم تجربی در برنامۀ درسی ملی پاسخ دهد.
· شگفتیهای آفرینش: جهت تقويت باور به هدفمندی خلقت، ارزشمندی مخلوقات و درک قوانين و زیبایی جهان آفرینش به تناسب موضوع و محتوا، مطالبی با عنوان شگفتیهای آفرینش آورده شده است، تا با مطرح کردن نمادین برخی از آثار خلقت، زمینۀ تقویت بنیانهای فکری دانش آموزان فراهم شود تا آنها از نشانههای بیرونی به ویژگیهای درونی برسند، و در خلقت خلق و خود، قدرت و عظمت خدای قادر متعال را دریابند.
· علوم و تعالیم دینی: با عنایت به اهمیت ارزشهای دینی و به لحاظ محدود بودن حجم کتاب درسی مطالبی با عنوان علوم و تعالیم دینی در کتاب راهنمای معلم برای هر درس آورده شده است، تا نکات کاربردی و مصداقی که برگرفته از آیات قرآن و احادیث رسول اکرم (ص) و ائمۀ معصومین(ع) و توصیه های بزرگان است، در اختیار معلم قرار گیرد و او بتواند به تناسب شرایط از این پشتوانۀ علمی و حیات بخش دینی استفاده کند.
· علم و زندگی: در این عنوان با طرح مطالب علمی مرتبط با زندگی روزمره، تلاش شده است تا رابطۀ بین دانش آموز و زندگی و تأثیر رشد علم بر بهبود کیفیت زندگی انسان نشان داده شود. تا از این طریق دانشآموزان به ضرورت علم آموزی پی ببرند و تأثیر آن را در بهبود زندگی خود و دیگران احساس کنند.
· جمع آوری اطلاعات، پژوهش و تهیۀ گزارش: در این قسمتها با آوردن فعالیتهایی از زندگی روزمره و محیط اطراف، زمینة تقویت برخی مهارتهای فرآیندی فراهم شده است.
· نکتههای تاریخی: در این نکتهها ضمن بیان برخی موارد، تقویت خود باوری، ارج نهادن به میراث فرهنگی، فرهنگ و هویت اسلامی مدّ نظر قرار گرفته است.
· آزمایش کنید و هشدار: علوم تجربی علمی است که با تجربههای آزمایشگاهی همراه است، آوردن آزمایش های متنوع و مرتبط و بیان هشدارها در جهت تربیت دانش آموزانِ توانمندی است که پا به عرصۀ عمل گذاشته است و در این راه ضمن حرکت مستمر به نکات ایمنی نیز توجه دارد.
· حساب کنید: در این قسمت، توجه به سایر حوزههای یادگیری از جمله ریاضیات کاربردی مرتبط با زندگی روزمره جهت ایجاد نگرش مطلوب و واقعی مد نظر بوده است.
· کار در مدرسه و کار در منزل: در این مقوله تلاش شده است تا فعالیت آموزشی محدود و منحصر به مدرسه نگردد، و گسترۀ آن در محیط خارج از مدرسه از جمله خانه استمرار یابد.
3- موضوعات و رویکردهای حاکم بر کتاب درسی
از آنجا یی که در بیانیۀ علوم تجربی برنامۀ درسی ملی، رویکرد تلفیقی و ایجاد ارتباط بین آموزه های علمی و زندگی واقعی مورد تاکید است، با همفکری و هماهنگی مؤلفان موضوعات مرتبط با مسائل زندگی روزانه انتخاب و محتوا به صورت "زمینهمحور" ارائه گردیده است تا امکانات ملی در خدمت کار و تولید قرار گیرد، که در اینجا به تبیین برخی از موارد پرداخته شده است:
· درسهای (2)و(3) با عنوان سرگذشت دفتر من و کارخانۀ کاغذ سازی ارائه شده است. در این درسها دانشآموزان با فرایند تولید یک محصول صنعتی به طور عام و تولید کاغذ به طور خاص آشنا میشوند. مراحل کلی این فرایند را میآموزند، معایب و مزایای تولید یک محصول از منابع طبیعی را بررسی می کنند. همچنین سیر تاریخی نوشتهها، اهمیت درخت، فرآیند تولید صنعتی کاغذ، صرفهجویی در مصرف کاغذ، مواد و فلزهای به کار گرفته شده در کارخانة کاغذ سازی مورد بررسی قرار گرفته است و با استفاده از امکانات بومی و کارخانجات داخلی محتوای علمی در بستر زندگی واقعی مطرح شده است. در حقیقت در این درس همانند سایر دروس تجربی دانش آموزان در محیطهای یادگیری مختلف ویژگیهای مواد را کشف خواهند کرد.
· در درسهای (4)و(5) تلاش شده است تا ضمن آگاهی دانش آموزان با ساختمان درونی سیارۀ زمین با پدیدههای طبیعی مانند زمین لرزه و آتشفشان به عنوان آفریدههای خداوند آشنا شوند و ماهیت علمی آنها مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته، و از آنها در تعمیق باورهای اعتقادی دانش آموزان استفاده شده است.
· در درسهای(6)و(7) مباحث نیرو از قالب خشک سنتی خارج شده و با ورزش که مورد علاقۀ دانش آموزان می باشد آمیخته شده است و در این راستا تصاویر قهرمانان ملی در متن به کار گرفته شده تا روحیۀ خودباوری، شجاعت و هویت ملی تقویت شود.
· در درس (9) انرژی و اهمیت آن در زندگی بشر و لزوم صرفه جویی در مصرف آن مورد تاکید قرار گرفته است. از آنجا که انرژی پیوسته از شکلی به شکل دیگر تبدیل میشود میتوان گفت انرژی دائم در سفر است و در بسیاری موارد آغاز و پایان این سفر نامشخص است.
· درسهای(10)، (11)، (12) و (13) به مباحث زیستی اختصاص دارد، هدف اصلي این دروس كسب يكي از شايستگيهاي اساسي، يعني كار با ابزارهاست كه در علوم زيستي ميكروسكوپ از مهمترين آنها بوده و با توجه به تجربيات گذشته كه اكثريت دانشآموزان در اين رابطه نقايصي داشتهاند، فعاليتهايي ميكروسكوپي در اين درس طراحي شده است كه دانشآموزان با انجام آن، در دنياي شگفتانگيز ميكروسكوپي وارد ميشوند كه همان خيلي كوچك، خيلي بزرگ است. سپس به يكي از مهمترين مباحث زيست شناسي يعني فتوسنتز اشاره شده است كه با در نظر گرفتن فعاليتهاي آن در تعميق و تبين يادگرفتههاي قبلي مي تواند بسيار مؤثر باشد. همچنین در درس 12 به منظور تعميق آموختههاي قبلي بر مفهوم ارتباط غذايي جانداران تاكيد شده و از طريق آشنايي با انواع روابط بين جانداران به اهميت آنها در محيط زيست پي ميبرند. همچنين فعاليتهاي اين درس در جهت ايجاد حساسيت نسبت به حفظ محيط زيست، بهويژه گياهان و جانوران به عنوان مواهب الهي طراحي شده اند.
· در درس 13با تأكيد بر بهداشت فردي و اجتماعي، بيماريهاي واگير و غير واگير مطرح شده و در كنار آن به راههاي پيشگيري، بالا بردن مقاومت بدن، اشاره و مقايسهاي بين رفتارهاي سالم و ناسالم انجام شده است .
